Jack Vance (1916–2013)

Amerikaanse sciencefiction- en fantasyauteur met een zeer omvangrijk oeuvre dat meer dan 50 boeken en ongeveer 100 korte verhalen omvat. Hij studeerde mijnbouw en natuurkunde, en tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij in de internationale koopvaardij. Ook na de oorlog bleef hij veel reizen. Zijn hobby's waren o.a. zeilen, muziek maken (hij bespeelde de kornet) en pottenbakken. Zowel het reizen als de genoemde hobby's zijn terugkerende elementen in zijn werk. Zijn vroegere werken missen echte diepgang, maar in de rijpere elementen van zijn oeuvre toont hij zich een literair meester. (Wikipedia)

SF-auteur Jack Vance overleden, Publicatiedatum: 30-05-2013, Literatuurplein:
‘Het uiterlijk der dingen lijkt hem minder te intrigeren dan hun structuur. Dientengevolge hebben zijn beschrijvingen een diepte en complexiteit die in de geest van de lezer beelden scheppen die in feite poëtisch zijn. De fascinatie voor structuren is overduidelijk in elk aspect van zijn fictie, of het nu de structuur van talen is in De talen van Pao dan wel een systeem van magie in De stervende aarde. En in alle lange en kortere verhalen die hij heeft geschreven, wekken de buitenaardse beschavingen of de menselijke samenlevingen uit de verre toekomst de nadrukkelijke impressie van echtheid, omdat Jack Vance voor ons het fundament, de muren, de dwarsbalken en het dak heeft getekend van de bouwsels die hij beschrijft.’

Eerbetoon
Dat noteert Dean Koontz in de proloog van De Stervende Aarde : ode aan Jack Vance, waarin 22 auteurs, onder wie Robert Silverberg, Tad Williams, Tanith Lee, Dan Simmons, George R. Martin en Neil Gaiman, een eerbetoon brengen aan de SF-auteur in de vorm van een verhaal dat is geïnspireerd op zijn cyclus De stervende aarde. Deze hommage van meer dan 700 pagina’s werd hem gebracht in 2009 toen hij 93 was. Zondag is hij in zijn huis in Oakland in Californië overleden. Hij is 96 geworden.

Populariteit
In 1998 verschenen niet minder dan elf boeken van Jack Vance in Nederlandse vertaling. Op één na waren het allemaal herdrukken, zij het merendeels in nieuwe edities. Het geeft aan hoe populair zijn werk in die dagen in Nederland was. ‘Je kunt dan wel de best verkopende SF-auteur van de wereld zijn, in Nederland ben ik niet te kloppen,’ kon hij in de jaren ’80 met gerust hart tegen Isaac Asimov zeggen. ‘Dan keek hij me altijd even bedenkelijk aan. Maar hij had een groot hart, hij gunde het me.’ Die populariteit is in de jaren daarna verbleekt, enerzijds omdat SF bij de lezers uit de gratie was geraakt, maar ook omdat er nauwelijks nog nieuw werk van hem verscheen.

Avontuur
In 1968 verscheen, bij Meulenhoff, het eerste boek van Vance in Nederlandse vertaling. Dat was Een stad vol chash, het eerste van de vier delen van zijn cyclus Tschai : de waanzinnige planeet. Die cyclus is een voorbeeld hoe het avontuur het bij hem niet altijd moet afleggen tegen zijn voorliefde zich uit te leven in het beschrijven van exotische werelden. Tschai is het verhaal van de tocht van een sterverkenner over een planeet die wordt beheerst door vier machtige sterrenvolkeren. Een vergelijkbare avontuurlijke odyssee is Grote Planeet, waarin een gestrande expeditie een tocht moet ondernemen over een reusachtige planeet, waarop talloze sekten en beschavingen in anarchie leven. Schepper van cycli
Wat meteen opvalt in het werk van Vance is het grote aantal trilogieën, tetralogieën en quintologieën. Zijn sterrencomplexen en planetenzwermen zijn vaak zo rijk aan mogelijkheden dat hij meerdere boeken nodig heeft om die uit te werken. Zo telt de serie De duivelsprinsen vijf romans en Durdane en De kronieken van Cadwal elk drie. Vance weet in al die werelden bijna tastbaar een sfeer van dreiging en van onbehagen op te roepen, maar evenzeer van beslotenheid en veiligheid, zelfs in verder volstrekt onherbergzame oorden. Smade's Herberg in De Sterrekoning, gelegen op een lang en smal heideplateau tussen de bergen en de oceaan op een verder niet bewoonde planeet in een tamelijk leeg gebied van de ruimte, is een van de vele bijzondere locaties in zijn werk. De afzondering, rust en soberheid ervan spreken tot de verbeelding.

Hugo en Nebula voor één boek
Vance die naast sciencefiction ook fantasy heeft geschreven (onder meer de driedelige serie Lyonesse), werd in 1916 geboren in San Francisco. Hij studeerde mijnbouw, natuurkunde en journalistiek. Vele jaren heeft hij gevaren op de internationale koopvaardij, ook tijdens de oorlog. In 1945 verkocht hij zijn eerste SF-verhaal aan een tijdschrift. Later werd het als ‘De wereldbedenker’ opgenomen in de bundel Morreion en in 1997 werd het (samen met enkele andere verhalen) in de bundel De wereldbedenker opnieuw uitgebracht. Hij won enkele belangrijke SF-prijzen, in 1966 zelfs de Nebula Award en de Hugo Award voor één boek: Het laatste kasteel. Een belangrijk ingrediënt in zijn werk is de humor, al is die, zoals Ursula LeGuin opmerkt, ‘zo rustig dat je er overheen leest als je even met je ogen knippert’. LeGuin typeert hem ook als een van de grootste stylisten van het genre. Afhankelijk van gebeuren en situatie is zijn stijl gedragen, flitsend of archaïsch.

Tekst en copyright: Jef van Gool